تسمه تایم چیست؟ بررسی زمان تعویض و نشانه‌های خرابی آن

اگر شما یک راننده هستید، احتمالاً با تسمه تایم آشنایی دارید. این قطعۀ پلاستیکی که بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ قرار دارد، نقش مهمی در عملکرد صحیح موتور احتراق داخلی دارد. در این مقاله به بررسی اینکه تسمه تایم چیست، تاریخچه، عملکرد آن، علائم و نشانه‌های خرابی تسمه تایم و تفاوت آن با زنجیر تایم خواهیم پرداخت.

تسمه تایم چیست و چه زمانی استفاده از آن رواج پیدا کرد؟

تسمه تایم یک قطعۀ پلاستیکی است که بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ (میل بادامک) قرار می‌گیرد و با چرخش میل‌لنگ، میل‌سوپاپ و سوپاپ‌ها را هم می‌چرخاند. این قطعه به‌عنوان بخشی از موتورهای احتراق داخلی در نظر گرفته می‌شود. در گذشته از زنجیر تایم برای تنظیم زمان‌بندی عملکرد موتورها استفاده می‌شد، اما از سال ۱۹۴۵ به بعد تسمه تایم به‌جای زنجیر تایم استفاده شد. در سال ۱۹۶۲، در یک خودروی آلمانی به نام گلاس ۱۰۰۴ برای اولین بار تسمه تایم به کار رفت و پس از آن، شرکت‌های خودروسازی دیگری از جمله پونتیاک و واکسول در طراحی موتورهایشان از این قطعه استفاده کردند. به‌تدریج، استفاده از تسمه تایم در اتومبیل‌ها رایج شد و امروزه نیز به عضو حیاتی خودرو بدل شده است؛ به‌گونه‌ای که کمتر کسی را می‌توان یافت که اطلاعی از اینکه کار و وظیفۀ تسمه تایم چیست، نداشته باشد.

تسمه تایم در خودرو چگونه عمل می‌کند؟

خیلی‌ها نسبت‌به اینکه کار تسمه تایم چیست، آگاهی ندارند. موتورهای احتراق داخلی دارای چهار مرحلۀ مختلف هستند که شامل مرحلۀ مکش، تراکم، توان و تخلیه می‌شوند. در مرحلۀ مکش، پیستون در داخل سیلندر به پایین می‌رود و سوپاپ هوا باز خواهد شد، سپس مخلوط سوخت و هوا به داخل سیلندر مکش می‌شود. در مرحلۀ تراکم، پیستون در داخل سیلندر بالا می‌رود، سوپاپ هوا بسته و مخلوط سوخت و هوا کمپرس می‌شود. در مرحلۀ توان، شمع جرقه می‌زند و مخلوط سوخت و هوا منفجر می‌شود، پیستون را به سمت پایین می‌راند و همچنین سوپاپ دود باز خواهد شد. در مرحلۀ تخلیه، پیستون به سمت بالا می‌آید و دود از محل سوپاپ دود خارج می‌شود.

در هر چهار مرحلۀ مذکور، تسمه تایم برای هماهنگ‌کردن سرعت چرخش میل‌لنگ با میل سوپاپ (میل بادامک) استفاده می‌شود و با انتقال حرکت میل‌لنگ به میل سوپاپ، زمان باز و بسته‌شدن سوپاپ‌ها را تنظیم می‌کند. این قطعه در معماری موتورها به‌عنوان قسمتی از زمان‌بندی عملکرد موتورها شناخته می‌شود. میل‌سوپاپ معمولاً در سر سیلندر اتومبیل قرار دارد، اما در برخی خودروها ممکن است طراحان جای دیگری از موتور را به این قطعه اختصاص دهند. اکنون که می‌دانید وظیفه و نحوۀ کار تسمه تایمینگ چیست، بهتر است نسبت‌به تعویض منظم آن اقدام کنید و زمان تعویض آن را پشت گوش نیندازید.

کار تسمه تایم و نقش آن در خودرو

شاید برایتان سوال باشد که در این میان وظیفۀ تسمه تایم چیست و چه کاری انجام می‌دهد. تسمه تایم به‌عنوان قطعه‌ای اساسی در موتورهای احتراق داخلی، برای تنظیم زمان‌بندی باز و بسته‌شدن سوپاپ‌ها استفاده می‌شود. لغزش هرگونه تسمه تایم روی فولی متصل به میل‌لنگ یا میل سوپاپ می‌تواند در عملکرد موتور اشکال وارد کند. به همین دلیل، روی تسمه تایم دندانه‌هایی وجود دارد که با فولی‌های دندانه‌دار هماهنگ می‌شوند و هیچ‌گونه لغزشی ایجاد نمی‌کنند. بااین‌حال، نصب تسمه تایم به‌سادگی تسمه‌های دیگر نیست و با توجه به وجود دندانه‌ها، نیاز به دقت و دانش فنی بیشتری دارد. هرگونه خطایی در نحوۀ نصب تسمه تایم مانند جابه‌جایی چند دندانه، یا اینکه دندانه‌ها در محلی اشتباه قرار بگیرند، می‌تواند آسیب جدی به موتور وارد کند.

بنابراین، تعویض تسمه تایم باید توسط یک تعمیرکار حرفه‌ای و با توجه به استانداردهای کارخانه‌سازی انجام شود. این کار را نباید به هر کسی سپرد و باید به یک مکانیک ماهر و با تجربه مراجعه کرد. در موتورهای چهارزمانه، به ازای هر دو دوری که میل‌لنگ می‌چرخد، میل‌ سوپاپ یک دور خواهد چرخید که این هماهنگی، به‌واسطۀ تسمه تایم انجام می‌شود. بنابراین، این قطعه برای عملکرد صحیح موتورهای احتراق داخلی بسیار حیاتی است.

بین تسمه تایم و زنجیر تایم تفاوت وجود دارد؟

برای خیلی‌ها این سوال پیش می‌آید که تفاوت زنجیر تایم با تسمه تایمینگ چیست. قبل از تسمه تایم، در اتومبیل‌ها از زنجیر تایم استفاده می‌شد، اما به‌دلیل سروصدای زیاد آن، طراحان به سراغ تسمه تایم رفتند. البته در اتومبیل‌های ۶ سیلندر یا بیشتر از زنجیر تایم استفاده می‌شود؛ اما اتومبیل‌های مدرن با کنترل صدای زنجیر تایم و مقاومت بیشتر، به سراغ آن رفته‌اند. به‌علاوه، زنجیر تایم نیاز به تعویض ندارد و می‌تواند سال‌ها به کارکردن ادامه دهد. در مقابل، تسمه تایم از پلاستیک ساخته شده و بعد از مدتی بر اثر اصطکاک و گرمای موتور آسیب می‌بیند. به همین دلیل، کارخانه‌های اتومبیل‌سازی، زمان مشخصی را برای تعویض تسمه تایم در کاتالوگ محصولات‌شان مشخص می‌کنند. اگر تسمه تایم پاره شود، موتور ممکن است آسیب ببیند و نیاز به تعمیر داشته باشد. بنابراین، اگر نمی‌دانید نحوه کار و تعویض تسمه تایم چیست، بهتر است تعویض آن را به افراد فنی‌حرفه‌ای بسپارید.

آیا پارگی تسمه تایم به خودرو آسیب می‌زند؟

زمان تعویض تسمه تایم محصول‌های تولیدی کارخانه‌های اتومبیل‌سازی متفاوت است. بااین‌حال، بسیاری از افراد معمولاً پس از گذشت هر ۶۰ هزار کیلومتر، تسمه تایم خودروهایشان را تعویض می‌کنند. باید توجه داشت که پاره‌شدن تسمه تایم فقط به‌دلیل فرسودگی اتفاق نمی‌افتد. در بعضی موارد، تسمه دینام پاره شده و زیر تسمه تایم گیر کرده است. این مسئله باعث خارج‌شدن تسمه تایم از جای خود می‌شود. باید به این نکته توجه کنید که اینکه بدانید نحوۀ کار تسمه تایم چیست، باعث می‌شود رسیدگی بهتری به آن داشته باشید.

از طرفی هرگونه خرابی در تسمه تایم باعث آسیب‌دیدن موتور خواهد شد. در واقع، پارگی یا رها‌شدن تسمه تایم باعث باز و بسته‌شدن زمان‌بندی حرکت سوپاپ‌ها می‌شود. همچنین میزان آسیب‌دیدگی در اتومبیل‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد. به‌عنوان مثال، در اتومبیل‌هایی مانند پژو ۲۰۶، پژو ۴۰۵ و سمند، پارگی تسمه تایم باعث برخورد پیستون و سوپاپ‌ها با یکدیگر شده و سوپاپ‌ها کج می‌شوند و در بدترین حالت به سرسیلندر و پیستون آسیب جدی می‌رسد. در بهترین حالت هم پارگی تسمه تایم فقط باعث خاموش‌شدن اتومبیل می‌شود. با پارگی تسمه تایم، سوپاپ‌ها به زمان مناسب باز و بسته نشده، در نتیجه مخلوط سوخت و هوا به‌موقع وارد سیلندر نمی‌شود. این موضوع در نهایت به کاهش قدرت موتور و خاموش‌شدن آن می‌انجامد.

زمان تعویض تسمه تایم خودرو

صاحبان خودرو معمولاً این سوال برایشان پیش می‌آید که منظور از بهترین زمان تعویض تسمه تایم چیست و بعد از این زمان چه اتفاقی خواهد افتاد. هر اتومبیل معمولاً دارای زمان مشخصی برای تعویض تسمه تایم است که توسط کارخانه تولیدکننده در کاتالوگ مشخص می‌شود. این زمان ممکن است براساس گذر زمان، مانند دو سال یا براساس پیمایش خودرو، مانند ۶۰ هزار کیلومتر، مشخص شده باشد و برای هر خودرو متفاوت است. البته این مقدار به کیفیت تسمه تایمی که توسط تولیدکننده استفاده شده است، بستگی دارد. به‌عنوان مثال، برای برخی از خودروهای شرکت فورد، زمان تعویض تسمه تایم بعد از ۱۶۰ هزار کیلومتر اعلام شده است.

یک نکتۀ مهم این است که شما هنگام خرید خودروی دست دوم نمی‌توانید میزان کارکرد تسمه تایم را تشخیص دهید و تنها یک کارشناس خبره می‌تواند این کار را انجام دهد. بنابراین، برای جلوگیری از وقوع مشکلات بعدی برای خودرو، حتماً باید آن را به کارشناس نشان دهید تا مقدار عمر باقی‌ماندۀ تسمه تایم را تشخیص دهد.

علائم و نشانه‌های زمان تعویض تسمه تایم را بشناسید

حالا که متوجه شدیم تسمه تایم چیست و چه وظایفی را برعهده دارد، بهتر است به سراغ نشانه‌هایی برویم که خبر از خرابی تسمه می‌دهند.

• بد عمل‌کردن دور موتور

آیا می‌دانید یکی از بدترین نشانه‌های خرابی تسمه تایمینگ چیست؟ درصورتی‌که در حین رانندگی، دور موتور خودروی شما به ۲ تا ۴ هزار دور رسید و احساس می‌کنید که موتور ناصحیح عمل می‌کند، بهتر است تسمه تایم را بررسی کنید. اگر این تسمه شل شده باشد، ممکن است در حین شتاب‌گرفتن، دور موتور بالاتر برود و لغزش ایجاد شود. همچنین، این مشکل ممکن است نشانه‌ای از بی‌رویه‌شدن دندانه‌ها باشد. در نتیجه، برای جلوگیری از بروز مشکلات بیشتر، بهتر است تسمه تایم را به‌صورت دوره‌ای بررسی کرده و در صورت نیاز آن را تعویض کنید.

• از بین‌رفتن دندانه‌ها

تسمه تایم‌های استفاده‌شده در طول زمان، به‌دلیل فرسایش و خوردگی دندانه‌ها ممکن است خراب شوند. اغلب توصیه می‌شود که تسمه تایم هر ۶۰ هزار مایل تعویض شود، اما این مقدار برای برخی وسایل نقلیه امکان دارد تا ۱۱۰ هزار مایل هم برسد. بنابراین، بهتر است همیشه با مراجعه به دفترچه راهنمای خودروی خود، اطلاعات تولیدکننده را دربارۀ زمان تعویض تسمه تایم بخوانید و به همان مقدار عمل کنید.

• مشکل در استارت و حرکت

شاید ندانید کار تسمه تایم چیست اما بهتر است با یکی از رایج‌ترین علائم خرابی آن آشنا شوید. این قطعه همیشه باید به دقت تنظیم شود تا به‌ازای هر یک بار چرخیدن میل بادامک، دو بار میل لنگ را بچرخاند. دریچه‌ها یا سوپاپ‌های ورود و خروج گاز با چرخش میل بادامک، باز و بسته می‌شوند و با لحظۀ حرکت پیستون‌ها هماهنگ می‌شوند. اگر زمان‌بندی این چرخه به هر دلیلی بهم بریزد، بقیۀ قطعه‌ها از تنظیم خارج می‌شوند و این می‌تواند مشکلاتی را در استارت خودروی شما به وجود بیاورد. بنابراین، برای جلوگیری از بروز مشکلات، تسمه تایم را به‌طور دوره‌ای بررسی کرده و در صورت نیاز تعویض کنید.

• مشکل در اگزوز

دیگر علامت تعویض تسمه تایم چیست؟ درصورتی‌که اگزوز خودروی شما نسبت به معمول، دود بیشتری تولید کند، مشکل احتمالی مربوط به تسمه تایم خودرو است؛ زیرا در این شرایط موتور باید تلاش بیشتری برای حرکت قطعه‌های خود کند و فشار بیشتری به آن وارد می‌شود که این مسئله تولید دود را از اگزوز افزایش می‌دهد. بنابراین، برای جلوگیری از بروز این‌گونه مشکلات، تسمه تایم خودرو را به‌صورت دوره‌ای بررسی و نسبت‌به تعویض آن منظم عمل کنید. 

سخن پایانی

در این مقاله سعی کردیم به اینکه عملکرد و وظیفه تسمه تایم چیست، بپردازیم. تسمه تایم یکی از قطعه‌های حیاتی در موتورهای احتراق داخلی است که نقش کلیدی در زمان‌بندی باز و بسته‌شدن سوپاپ‌ها دارد. در صورت پارگی یا لغزش تسمه تایم، موتور خودرو آسیب جدی می‌بیند و نمی‌تواند به‌درستی کار کند. بنابراین، برای حفظ عملکرد صحیح موتور خودرو باید تسمه تایم را دوره‌ای زیر نظر بگیرید و در صورت نیاز، با رعایت استانداردهای کارخانه‌ساز، آن را تعویض کنید.

سوالات متداول

۱. تسمه تایم چیست و در کدام قسمت موتور خودرو قرار دارد؟
تسمه تایم یک قطعه پلاستیکی است که بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ (میل بادامک) قرار می‌گیرد و برای هماهنگ کردن سرعت چرخش این دو بخش از موتور استفاده می‌شود.

۲. تفاوت بین تسمه تایم و زنجیر تایم چیست؟
تسمه تایم از پلاستیک ساخته شده و بعد از مدتی نیاز به تعویض دارد، در حالی که زنجیر تایم از فلز ساخته شده و نیازی به تعویض مداوم ندارد. زنجیر تایم در خودروهای بزرگ‌تر به‌کار می‌رود و مقاومت بیشتری دارد.

۳. زمان مناسب تعویض تسمه تایم خودرو چیست؟
زمان تعویض تسمه تایم بستگی به نوع خودرو دارد، اما معمولاً بعد از پیمایش ۶۰ هزار کیلومتر یا ۲ سال باید تعویض شود.

۴. علائم خرابی تسمه تایم کدام‌اند؟
از علائم خرابی تسمه تایم می‌توان به بد عمل‌کردن دور موتور، فرسایش دندانه‌ها، مشکل در استارت خودرو و افزایش دود خروجی از اگزوز اشاره کرد.